28-01-18

De moord op een kind volgt je als een schaduw

Het is een boek vol nare verhalen, die ook over hoop gaan. De ouders van een vermoord kind laten verrassend veel veerkracht zien. 'Mensen uit de weg gaan heeft geen zin.'

Maaike Bezemer 
Rien Verbiest (rechts) en Paul Kuiper, twee vaders van vermoorde kinderen. ©Bram Petraeus

Met woorden als rouw en verwerken heeft Paul Kuiper niet zo veel. Als je een kind verliest door moord, dan heb je daar mee te leven. Je kunt wat er is gebeurd niet uit de weg gaan. "Afval kun je verwerken. Dit is nooit klaar." Ook niet na 23 jaar, zegt Rien Verbiest. "Je blijft kwetsbaar. Er hoeft maar dít te gebeuren en pats, je verdriet krijgt de overhand."

Lotgenoten bijeen

Het is nogal een beladen onderwerp, zeker voor in een koffiebar op station Amersfoort. Maar beide mannen vergaderen hier geregeld voor Cocon, het ledenblad van de Vereniging Ouders van een Vermoord Kind. Amersfoort ligt mooi tussen hun woonplaatsen in. 

De lotgenotengroep bestaat twintig jaar en heeft inmiddels 200 leden, die samen 140 kinderen vertegenwoordigen. Zaterdag verschijnt een bundel interviews, deels eerder verschenen in Cocon, deels nieuw. 'Een schaduw levenslang' heet het. Twintig nare verhalen, maar ze laten volgens de auteurs zien wat de vereniging heeft bereikt. Meer inspraak in de rechtsgang, betere begeleiding van nabestaanden. 

Kuiper (76) haalt twee fotolijstjes uit een linnen tasje. Het gezicht van zijn dochter Maaike: een vrolijke twintiger, net van de pabo. Verbiest (68) bladert in het versgedrukte boek naar het portret van zijn zoon Reinier, die 25 is geworden. Verbiest heeft de aquarel gemaakt bij wijze van therapie. Een vrolijk gezicht tegen een achtergrond met een vette krantekop en een overlijdensbericht. Gevoel en harde feiten bijeen.

Verbiest heeft alle jaargangen van het clubblad nog eens doorgespit. Een pittige klus. "Dan daalt het chagrijn wel op je neer." Het boek is een afspiegeling van de tijd en de diversiteit aan zaken. Sommige ouders verloren een tiener. Een vader en dochter vermoord tijdens een vakantie in Zuid-Amerika. Twee jongens gedood door hun vader. Een jonge moeder gedood door haar partner. Slachtoffers van aanslagen in het buitenland. En soms is de dader nog altijd onbekend. 

Vooral oudere zaken. Nieuwe zijn te vers, verklaart Verbiest. "Tricky om ouders te interviewen als de rechter nog geen uitspraak heeft gedaan." De mannen zijn hoe dan ook voorzichtig. Er is geen erg of erger, hooguit is het ene verhaal dramatischer dan het andere. En ze beseffen dat het net zo verdrietig is om een kind te verliezen door bijvoorbeeld kanker of een verkeersongeluk.

Verschil is dat er bij ouders van een vermoord kind veel boosheid speelt, zegt Verbiest. "Dit verlies is veroorzaakt door een ander, een daad uit vrije wil van iemand die zijn woede of genoegdoening moest bevredigen." De aanwezigheid van een moordenaar maakt ook dat ouders niet meteen kunnen rouwen. "Je wordt afgeleid door ergernissen. Rechercheurs die nog niks kunnen vertellen. Media die al dan niet foutieve informatie verspreiden. Advocaten die de rechtsgang traineren. Dat werkt op je zenuwen."

©rv

Elke dag praten

Het klinkt overal door in het boek. Als we maar geïnformeerd worden. De dag nadat de dochter van Kuiper dood was gevonden, kwamen er twee rechercheurs. Ze vroegen naar Maaike, haar gewoontes en haar vrienden en vriendinnen. Toen vroegen ze: 'Wat wilt u dat wij doen?' "Elke dag bij ons komen om ons bij te praten, ook als er niets bij te praten valt", zegt Kuiper. En dat hebben ze gedaan.

Familierechercheurs bestonden nog niet in 1997. Nu heeft elk korps zo'n specialist. Ook bij slachtofferhulp was het maar net wie er dienst had. Medewerkers hielpen de ene keer slachtoffers van een medische misser, de andere keer nabestaanden van een moord.

Ook Verbiest wilde alles weten. Wat zijn zoon tot de laatste seconde had gedaan, waar hij was geweest. Reinier Verbiest kwam om bij een terreuraanslag op een bus in Tel Aviv. Hij stond er toevallig te wachten. Hij was in Israël voor zijn eindstage fysiotherapie. "Een ziekenhuis gespecialiseerd in oorlogstrauma's. Reinier vond dat hij daar de meeste praktijkervaring kon opdoen." Vader had zijn bedenkingen bij die plek. "Onder meer daarom nam ik geen tijd vrij om hem naar Schiphol te brengen."

De dag dat hij hoorde dat zijn zoon waarschijnlijk omgekomen was, reisde hij hem achterna. Een collega had hem al geïdentificeerd. "Ik wilde zijn lichaam zien, maar iedereen reageerde terughoudend. Toen hij aan de collega vroeg of die het niet kon regelen, schudde die alleen nee. "Na herhaald vragen begon hij te huilen: 'Ik heb hem alleen aan zijn haar kunnen herkennen', was zijn antwoord. Toen heb ik het van me afgezet."

Toch adviseert hij instanties: "Wees open, ga confrontaties niet uit de weg, geef nabestaanden in ieder geval de keuze."

Aquarel van Reinier Verbiest (1969-1994), gemaakt door zijn vader. ©RV

Vinder

Kuiper was zelf de vinder van zijn dochter in haar flat, nadat collega's hadden gemeld dat de jonge vrouw niet op school was verschenen. Normaal gesproken werkte zijn dochter in de boekhandel, nu was ze thuis, omdat ze carnaval zou gaan vieren op school. In pierrotkostuum deed ze de deur open voor de dader.

Na twee weken was bekend wie dat was. Een buurman in de flat had aangebeld, omdat hij geld nodig had. Zij had haar pinpas gegeven, maar hij stak haar toch neer. Kuiper: "Ons is uiteindelijk verteld wat er van seconde tot seconde is gebeurd. Er waren geen vragen meer."

Sommige zaken zijn nooit opgehelderd, of pas na tientallen jaren. In het boek staat ook het verhaal over Nicole van der Hurk. Het vijftienjarige meisje dat verdween op 6 oktober 1995. Na twee maanden werd haar lichaam gevonden. Maar pas in 2014, een coldcaseteam had de zaak heropend, is de dader aangehouden en berecht. "Negentien jaar onzekerheid", zegt Verbiest. "Probeer dan maar eens in slaap te komen."

Toen Kuiper hoorde welke officier van justitie de zaak van zijn dochter zou doen, schreef hij hem een brief. Spreekrecht, al bestond dat nog niet in 1997. Hij somde alle slachtoffers van deze moord op. Zijn gezin, familie, vriendinnen, leden van haar doedelzakband. "Ik stelde voor om voor elk slachtoffer een jaar gevangenisstraf te eisen."

Niet laten gijzelen

De officier nodigde hem uit en vertelde wat hij allemaal wist en wat hij van plan was. De eis was 18 jaar. "Gebruikelijk volgt het vonnis na 14 dagen, maar dat zou precies op Maaikes geboortedag zijn. Daarom deed de rechter al na een week uitspraak: 18 jaar. En dat bleef staan in hoger beroep." Kuiper maakt zich niet meer druk om de dader. Dat hebben de officier en de rechter voor hem gedaan. "Ik heb me niet laten gijzelen door haat."

Op een bijeenkomst met nabestaanden heeft Kuiper de officier van justitie weleens betiteld als hoeder van het recht. "Tot iemand zei: 'Hoho, ik heb heel andere ervaringen'." Mensen kunnen daar heel verschillend over denken, zegt Verbiest.

Hij kent ouders die pleiten voor de elektrische stoel en ouders die contact zoeken met de dader. "Allebei extremen, wat mij betreft. Maar ik realiseer me dat ik mazzel heb. Bij mij was er niks van de dader over en dus was er geen rechtszaak, geen onzekerheid." 

Voor het verdriet maakt dat niet uit, laat hij er meteen op volgen. Er is geen recept hoe daar mee om te gaan. Bij sommige ouders is de kinderkamer nog intact, terwijl anderen de meeste spullen allang hebben weggedaan. Doorgaans willen vrouwen meer praten en storten mannen zich eerder op hun werk, denkt Verbiest. Hij moest zelf van zijn vrouw horen dat het niet goed met hem ging. "Je slaapt niet, drinkt te veel en doet je mond niet open. En nu ga je naar de dokter!"

Het lukte Kuiper niet zijn werk als onderwijzer weer op te pakken. "Ik ben prima begeleid, maar het ging niet. Ik zag van alles gebeuren in de klas, maar reageerde er niet op." Onvoorstelbaar, want hij ging altijd fluitend naar school.

Genoeg ellende, zeggen de mannen. De bundel gaat juist ook over veerkracht. Bij de familie Kuiper waren de gordijnen twee dagen gesloten. "Toen ben ik met mijn jongste dochter dwars door het winkelcentrum gelopen. Naar de mensen toe, uit de weg gaan heeft geen zin."

"Alles wat je niet deelt met anderen, frustreert uiteindelijk jezelf", zegt ook Verbiest.

Zware momenten

Er blijven genoeg zware momenten over. Verbiest: "Voor je er erg in hebt, zit je in het journaal naar een bomaanslag te kijken." Of neem de verdwijning van Anne Faber. "Je voelt wat haar ouders meemaken."

Toen hun andere kinderen gingen trouwen, hebben de vaders allebei zitten janken. "Dat komt zo binnen." Maar het geeft niet, zeggen ze. "Het geeft ook het belang aan dat we aan dergelijke gebeurtenissen hechten." Kuiper heeft acht kleinkinderen. "Daar geniet ik echt van."

Een van zijn eerste reacties na de dood van Maaike was: nu is alles voor niks geweest, onze opvoeding, de danslessen, de halfjaarlijkse gang naar de tandarts. "Maar al gauw zag ik in dat ik een ernstige denkfout maakte, want onze opvoeding had haar wel gemaakt tot wie ze was. Wie onze Maaike heeft gekend, heeft het vooral over haar lach. Die kwam vanuit haar schoenen! We zouden haar tekortdoen als we gebroken door het leven zouden gaan. Dan heeft de dader ook ons te pakken."

Verbiest vraagt weleens aan andere ouders of ze liever helemaal geen kind hadden gehad nu ze weten hoe het is afgelopen. Een onzinnige vraag, maar uit de antwoorden blijkt dat ouders de tijd met hun zoon of dochter koesteren, ook al was die te kort. "Houdt daaraan vast", zegt hij dan. "Het leven van al die kinderen, dus ook van Reinier en van Maaike, heeft ertoe gedaan."

Nabestaanden krijgen geen hulp na moord in het buitenland

De Vereniging Ouders van een Vermoord Kind (VOVK) pleit voor een apart fonds voor nabestaanden van geweldslachtoffers in het buitenland. Gebeurt een moord in het buitenland, dan zijn er geen regelingen waar de achtergebleven familie gebruik van kan maken. Het ministerie van buitenlandse zaken heeft sinds 2010 een protocol voor calamiteiten, maar het hangt van de ambassade én van de autoriteiten ter plekke af, of nabestaanden daar wat van merken. Vaak is het überhaupt de vraag of familie op behoorlijk politieonderzoek en eerlijke rechtsgang kan rekenen.

De Vereniging doet een oproep aan politiek, Openbaar Ministerie en Justitie om ook in Nederland de positie van nabestaanden te verbeteren. Ze pleiten voor spreekrecht op zittingen waar tbs-verlenging voor de dader wordt besproken. Daders zouden verplicht moeten meewerken aan observatie bij het Pieter Baan Centrum. En er zou meer ruimte moeten zijn voor een second opinion als het OM een zaak afdoet als zelfmoord.

Komende zaterdag presenteert de VOVK een herdenkingsboek. Naast 140 namen van vermoorde kinderen bevat het gedenkboek twintig verhalen van ouders. Zij vertellen over hun verlies, maar ook wat zij hebben gemist aan uitleg en bijstand.

In de twintig jaar dat de vereniging bestaat is de rechtspositie van nabestaanden in Nederland sterk verbeterd, zegt voorzitter Jan van Kleeff. "Waar familie vroeger afhankelijk was van de goodwill van justitie en politie zijn er nu speciale familierechercheurs, die nabestaanden inlichten over het onderzoek." Ouders hebben recht op een gesprek met de officier van justitie over de strafeis, een eigen plek op de publieke tribune en er zijn speciale familiekamers.

Een van de belangrijkste verworvenheden is misschien wel het spreekrecht. Nabestaanden mogen vertellen wat de dood van hun geliefde voor gevolgen heeft gehad en sinds kort mogen ze zelfs aangeven welke straf zij passend vinden. Juist dit soort Nederlandse regelingen maken volgens Van Kleeff het verschil met een moord in het buitenland des te groter.

01:02 Gepost door RD | Commentaren (0) |  Print

De commentaren zijn gesloten.