08-12-17

2017 was het jaar van de terugkeer van het vrouwelijk lichaamshaar

Een foto van de Instagrampagina van de Amerikaanse fotograaf Ashley Armitage.

'Bij mannen is okselhaar de normaalste zaak van de wereld. Waarom niet bij ons?'

Dorien van Linge
 
Laten we zeggen dat het gemiddelde meisje een jaar of 11 is als ze voor het eerst haar benen scheert. Stiekem, met het scheermesje van haar moeder. Rijkelijk smeert ze haar benen in met het scheerschuim van haar vader en met lange halen beweegt ze het mesje over haar scheenbeen. Het glijdt soepel over haar huid en doet helemaal geen pijn, verrassend genoeg. Ze is gespannen, bang om betrapt te worden, maar bovenal: trots. Ze scheert haar benen! Ze is een echte vrouw.
 

Harige vrouwen lijken op mannen, zijn vieze feministen en geven niks om per­soon­lij­ke hygiëne, zo luidde het commentaar

Het markeert het begin van een langdurige obsessie met ontharen. Bikinilijn, oksels, bovenbenen: alles moet glad. Het liefst zou ze haar armen ook nog scheren, ware het niet dat haar moeder dat verboden heeft. 'Voor elke haar die je eraf haalt komen er drie in de plaats!', waarschuwde ze haar. Dat is natuurlijk helemaal niet de bedoeling, want lichaamshaar is in haar puberbrein gebombardeerd tot de duivel. Tijdens de dansles lacht ze om het meisje bij wie schaamhaar onder haar balletpakje vandaan komt en op het strand walgt ze van de vrouwen met okselhaar.

En met haar vele anderen. Toen actrice Julia Roberts in 1999 naar de première van de film Notting Hill kwam, was het aanwezige publiek geshockeerd. Niet vanwege het glitterende rode paillettenjurkje dat ze aanhad, maar door wat er onder de mouwtjes vandaan kwam: okselhaar. Ook sterren als MadonnaSophia LorenDrew Barrymore en Beyoncé kregen het flink te verduren toen ze zich met ongeschoren oksels op de rode loper vertoonden. Harige vrouwen lijken op mannen, zijn vieze feministen en geven niks om persoonlijke hygiëne, zo luidde het commentaar in roddelbladen en modeglossy's. Lichaamshaar bij vrouwen roept walging op.

Kentering

De Amerikaanse vrouw besteedt gedurende haar leven gemiddeld 10 duizend dollar aan ont­ha­rings­pro­duc­ten

Dit heeft effect. Professor genderstudies Rebecca Herzig schrijft in het boek Plucked: The History of Hair Removal dat de Amerikaanse vrouw gedurende haar leven gemiddeld 10 duizend dollar besteedt aan ontharingsproducten en dat 99 procent van de Amerikaanse vrouwen haar lichaam weleens heeft onthaard.

Maar er is een kentering gaande, blijkt uit onderzoek van het Engelse onderzoeksbureau Mintel, 's werelds grootste marktinformatiebedrijf. Want waar in 2013 95 procent van de 16- tot 24-jarige vrouwen haar oksels schoor, waxte of epileerde, was dit in 2016 nog maar 77 procent. Ook het ontharen van de benen en de bikinilijn wordt minder gebruikelijk. En in 2016 zijn de inkomsten van de Britse ontharingsindustrie met 5 procent gedaald ten opzichte van het jaar ervoor.

Steeds meer millennials laten hun lichaamshaar gewoon zitten. Hoe is dat zo gekomen?

©Hilde Atalanta

Internetplatforms als BuzzFeed, Refinery29 en Teen Vogue zijn op dit onderwerp bijgedraaid. Artikelen als 'Waarom je van je schaamhaar moet houden' of 'Deze vrouwen vechten tegen stigmatisering van lichaamshaar' zijn wekelijkse kost. En waar in de jaren negentig Sex and the City-hoofdrolspeler Carrie Bradshaw nog uitgebreid over haar bikini wax praatte, zien we tegenwoordig actrices in populaire televisieseries als Girls en Broad City met een flinke bos schaamhaar. Ook in de mode wordt lichaamshaar normaler: American Apparel plakte schaamhaar op paspoppen en kledingmerk & Other Stories gebruikte een zwart model met okselhaar in een lingeriecampagne.

Op Instagram plaatsen jonge vrouwen bovendien zelf foto's met lichaamshaar, met hashtags erbij als #armpithairdontcare of #hairyfeminist. Neem Arvida Byström, een Zweedse fotograaf met 170 duizend volgers. Ze post foto's van zichzelf in doorschijnende lingerie waardoor dik, zwart schaamhaar te zien is. Op haar selfies zien we niet alleen haar gezicht, maar ook haar ongetrimde oksels. De Amerikaanse fotograaf Ashley Armitage deelt op haar Instagrampagina @ladyist dromerige foto's van jonge vrouwen in lingerie met lichaamshaar. Beharing wordt afgebeeld als iets wat sexy is, stoer, maar bovenal: normaal.

Het donshaar op onze armen en benen is nergens goed voor, maar haar in de oksel of schaam­streek maakt ons - evo­lu­ti­o­nair gezien dan - seksueel aan­trek­ke­lij­ker

Hoogleraar Mark Nelissen

Lichaamshaar heeft overigens weinig nut. 'Het is een overblijfsel van de evolutie', zegt hoogleraar Mark Nelissen, die elf boeken heeft geschreven over de evolutietheorie en les heeft gegeven in gedragsbiologie aan de Universiteit van Antwerpen. 'Miljoenen jaren geleden hadden mensen nog een volledige vacht, als bescherming tegen parasieten en zon. Tegenwoordig hebben alleen sommige lichaamsharen een functie. Het donshaar op onze armen en benen is nergens goed voor, maar het haar op ons hoofd beschermt ons tegen de zon, onze wenkbrauwen en wimpers beschermen ons tegen transpiratievocht en haar in de oksel of schaamstreek maakt ons - evolutionair gezien dan - seksueel aantrekkelijker.'

Vooral dat laatste is nu lastig voor te stellen, omdat we schaamhaar in de westerse wereld juist als vies zijn gaan bestempelen, maar door lichaamshaar blijven feromonen langer hangen. Dit zijn moleculen die mensen hun specifieke, 'eigen' geur geven en onder andere vrijkomen bij seks. Ze dragen eraan bij dat mensen zich tot elkaar aangetrokken voelen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

©Hilde Atalanta

Culturele regels

Waar vrouwen hun lichaam steeds minder scheren, doen mannen dat juist meer. Gillette heeft speciale mannenscheermessen ontwikkeld, die net als vrouwenmesjes meebewegen met de contouren van de rug, borst, oksels en schaamstreek. L'Oréal heeft een nieuwe mannendeo voor geschoren oksels. Vooral jonge mannen scheren hun lijf: 58 procent van de mannen tussen de 16 en 24 zegt druk te voelen zich te ontharen, tegenover 22 procent van 65-plussers.

De ene lichaamshaar is dus de andere niet. Ook cultureel gezien gelden voor elk lichaamsdeel andere regels. De geschiedenis van de ontharing heeft vele trends te zien gegeven. In het oude Egyptewerd bijvoorbeeld al het haar (zelfs dat op het hoofd) verwijderd ter verkoeling en om luizen te voorkomen, al droegen rijke vrouwen vaak een pruik om dat te verbergen. Bij de Grieken en Romeinen was ontharen aan klasse gekoppeld: ontharen was chic. Niet zo gek dus dat vrouwen op beelden uit die tijd geen lichaamshaar hebben. In de Middeleeuwen veranderde de lichaamshaarmode, misschien vanwege de bedekkende jurken, die toch geen behaarde lichaamsdelen blootgaven. Alleen haar uit het gezicht werd weggehaald, zoals de wenkbrauwen en haar bij de haarlijn, zodat het voorhoofd groter leek.

Toen de weinig verhullende flapper-jurk in de mode raakte in de jaren twintig van de 20ste eeuw, werden armen en benen weer zichtbaar. Bedrijven speelden hierop in. In 1915 kwam Gillette met het eerste scheermes speciaal voor vrouwen, de Milady Decolletée. De slogan: 'Omdat onderarmen wit en glad behoren te zijn.' Niet veel later verscheen in modetijdschrift Harper's Bazaar een advertentie met de tekst: 'Als een vrouw zich niet wil generen, hoort ze onbevlekte oksels te hebben.' De marketing sloeg aan: vanaf de jaren veertig werd ontharen gebruikelijk.

Je kunt je okselhaar laten staan als fe­mi­nis­tisch statement, maar ook omdat het cool staat op sociale media

Op de periode van de seksuele revolutie (eind jaren zestig en begin jaren zeventig) na, is dit de norm gebleven. Wie de afgelopen jaren een modeblad als Elle, Vogue of Harper's Bazaar opensloeg, zag geen model met lichaamshaar. Toen de Indiase actrice Priyanka Chopra vorig jaar met haar arm omhoog op de cover van het mannentijdschrift Maxim stond, was haar oksel zodanig geretoucheerd dat er geen stoppel meer was te bekennen: haar borst liep direct over in haar arm. En tenzij je specifiek op zoek bent naar iets anders, zijn de meeste pornoactrices helemaal onthaard.

Reclames voor ontharingsproducten linken schoonheid aan een gladde, haarloze huid. De boodschap gaat vaak ver: in een reclame voor Veet waxstrips wordt gezegd dat een vrouw pas korte rokjes of shorts kan dragen als ze geen haar op haar benen heeft. En zelfs in de reclames van Dove, waarin 'echte' vrouwen centraal staan (vrouwen met een buikje, pluishaar of veel sproeten, die heel mooi zijn) is geen behaard lichaamsdeel te zien.

Tot nu dan. 2017 was het jaar van de terugkeer van het vrouwelijk lichaamshaar. Lichaamshaar past in het feminisme van nu, dat meer dan voorheen onderdeel is van de populaire cultuur. Je kunt je okselhaar laten staan als feministisch statement, maar ook omdat het cool staat op sociale media.

Tekst gaat verder onder de foto.

Foto van het Instagramaccount van schrijver, fotograaf en model Nine Balk.

Soms kijken mensen er heel lang naar of maken ze er een opmerking over. Toch laat ik het staan, wat voelt als een overwinning

Student Luca Bruls

Nine Balk (25), freelanceschrijver, fotograaf, model en, in haar eigen woorden, een 'typische millennial', raakte geïnspireerd door de plaatjes op Instagram en deelt foto's op haar account Fabulouslifeofnine. Ze is sinds een jaar gestopt met scheren. 'Ik vond het mooi staan bij anderen, en dacht: waarom scheer ik me eigenlijk nog? Bij mannen is okselhaar de normaalste zaak van de wereld. Waarom niet bij ons?'

Ook Luca Bruls (23), student culturele antropologie en Arabische taal en cultuur, scheert zicht niet. 'Ik zie het als een feministische daad. Je merkt dat het niet de norm is: als je om je heen kijkt in de sportschool of het zwembad hebben de meeste vrouwen geschoren oksels.' Soms wordt ze geconfronteerd met haar eigen vooroordelen: 'Beenhaar bij vrouwen vind ik lelijk, al heb ik het nu zelf ook. Het ziet er grof en wild uit, wat ik associeer met viezigheid, terwijl ik dat totaal niet heb bij mannen.' Vooral in formele situaties is Bruls zich bewust van haar lichaamshaar: 'Soms kijken mensen er heel lang naar of maken ze er een opmerking over. Toch laat ik het staan, wat voelt als een overwinning. Ik kan lichaamshaar hebben en nog steeds mooi zijn.'

Vooral vrouwen die niet wit zijn en dik, donker haar hebben, krijgen veel negatief commentaar

Kritiek is er ook. 'Stop dan ook maar met het poetsen van je tanden of je billen afvegen, achterlijke feminazi', schrijft iemand bij een foto van Byström waarop haar beenhaar te zien is. Bij het filmpje 'Why I don't shave' van fitnessblogger Morgan Mikenas, dat 1,6 miljoen keer is bekeken op YouTube, reageert een kijker: 'Wat smerig! Ik moest kotsen toen ik haar zag. Wat een monster met haar overmatige haargroei.' Vooral vrouwen die niet wit zijn en dik, donker haar hebben, krijgen veel negatief commentaar. Zo ingeburgerd is lichaamshaar dus nog niet.

Maar dat er sprake is van een trend, beaamt ook Bruls: 'Veel van mijn vriendinnen laten hun okselhaar staan. Al zou ik het liefst hebben dat het niet trendgevoelig is, maar gewoon normaal; dat het oké is als het er is, en ook als het er niet is.'

10:26 Gepost door Rudoris | Commentaren (0) |  Print

Post een commentaar

NB: commentaren worden gemodereerd op deze weblog.