30-11-17

Verwoeste Levens - De Commissaris is een PESTKOP

Hennie Knobbe (64) zat elf jaar vast voor kindermisbruik. Twee van de slachtoffers waren zijn eigen dochters. Maar hun vader is onschuldig, zeggen zij nu. ,,De politie bleef ons net zo lang verhoren tot we zeiden dat er wél iets was gebeurd.''

Peter Groenendijk
Hennie Knobbe zat vast voor kindermisbruik, maar deskundigen zetten nu grote vraagtekens bij zijn schuld ©Koen Verheijden

Hennie Knobbe zit op de bank van zijn seniorenflatje. Hij kijkt naar zijn acht maanden oude kleindochter. ,,Ik knuffel haar wel'', zegt hij zachtjes. ,,Maar haar luier verschoon ik niet. Dat durf ik niet.'' Hij kucht, neemt een slok koffie. ,,Al die onzin die ze al die jaren over me hebben verteld, al die dingen die ik van ze moest bekennen... Het gaat in je kop zitten.''

Naast hem op de bank zit zijn vrouw. En in de leunstoel ernaast zit zijn jongste dochter, Deborah (30). Dat hadden ze tien jaar geleden niet voor mogelijk gehouden. Want toen zat Knobbe nog in een tbs-kliniek, mede dankzij de verklaringen die Deborah als meisje van 11 over haar vader had afgelegd. ,,Ik ben blij dat we weer samen zijn'', zegt Deborah. ,,Eigenlijk begrijpen we nu pas wat er echt gebeurd is.'' Haar vader knikt. ,,Toen ik in de cel zat, dacht ik: waarom heb je dat allemaal over je vader gezegd? Ik was boos op haar. Nu snap ik het.''

Honderd kilometer verderop, in een huurwoning in een middelgrote stad, zit Knobbes andere dochter: Melissa (32). ,,Ik heb zo'n spijt dat ik al die jaren heb gezwegen'', zegt ze. ,,Natuurlijk voel ik me schuldig. Wij hebben die verhalen verteld waardoor hij elf jaar vast zat. Ik wilde het daarna allemaal achter me laten, opnieuw beginnen. Maar nu besef ik: het ware verhaal moet naar buiten.''

Geen modelburger

Na zeventien verhoren brak ik. Toen zei ik maar gewoon 'ja'

Dochter Melissa Knobbe

Om de zaak Knobbe te begrijpen, moeten we terug naar eind jaren 90. Hennie Knobbe is geen modelburger. Hij drinkt veel, heeft geen werk. In 1997 komen bij de politie meerdere klachten binnen van mensen uit de buurt over zijn twee dochters, dan 9 en 11 jaar oud: zij zouden andere kinderen dwingen tot seksuele activiteiten. De zusjes worden tijdelijk uit huis geplaatst.

In de buurt gaan intussen steeds ernstigere verhalen rond over het gezin. In 1999 gaan opnieuw enkele ouders naar de politie om hun beklag te doen over de meisjes. Het leidt tot grote opschudding in de buurt. De politie belegt een informatieavond, waar ouders wordt geadviseerd alert te zijn op signalen van misbruik. Het levert tientallen nieuwe meldingen op.

Rechercheurs proberen intussen te begrijpen waarom de meisjes zulk bizar gedrag vertonen. Ze kunnen maar één verklaring bedenken: misbruik door hun ouders. Eind 1999 worden Hennie Knobbe, zijn vrouw Ingrid en zijn zwager Johnny gearresteerd. Ze ontkennen, maar Melissa en Deborah vertellen de politie wél over het misbruik. ,,Mijn vader deed de gordijnen dicht en smeet mij op de bank, ik zag en voelde dat hij mijn kleren uitdeed'', verklaart Melissa. Daarna vertelt ze hoe haar vader haar verkracht. Ook andere kinderen uit de buurt zeggen door Knobbe en zijn vrouw te zijn misbruikt. Op 5 april 2001 wordt Knobbe veroordeeld tot zes jaar cel en tbs. Ook zijn vrouw en zwager gaan de cel in.

Martelgang

,,Die verhoren waren een martelgang'', zegt Melissa Knobbe. ,,Het ging van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Twee vrouwelijke agenten. Ze zeiden: hoe langer je zwijgt, hoe langer je vast blijft zitten. Als je nou gewoon vertelt wat je vader heeft gedaan, dan mag je over een tijdje weer naar buiten. Ik was 13, ik begreep niet wat er gebeurde.''

Deborah: ,,Ik zie mezelf nog zitten, een bang meisje van 11. Ze bleven me maar vragen stellen over wat mijn ouders met me hadden gedaan. 'Er is niks gebeurd', zei ik steeds. Ze riepen: 'Geef het nou maar toe, dat je vader dat gedaan heeft'. Of: 'Je zus heeft het ook al verteld'. Na zeventien verhoren brak ik. Toen zei ik maar gewoon: 'Ja'. Omdat ik het gevoel had dat dat het beste was.''

Melissa: ,,Ze gingen maar door. Urenlang, dagenlang, meer dan twintig verhoren. Om ervanaf te zijn, ben ik toen meegegaan met hun verhalen. Heeft je vader je aangeraakt? Ja. Heeft hij je verkracht? Ja. Terwijl het allemaal onzin was. Ja, ik had wel eens klappen gehad. Nee, ik had geen goede band met m'n vader. Maar misbruik? Nooit.''

Deborah: ,,Mijn vader heeft me nooit misbruikt, heeft me nooit op die manier aangeraakt. Dat wist ik toen heel zeker, en dat weet ik nog steeds heel zeker. Het was allemaal onzin. Maar door die onzin kwam hij wel in de cel.'' 

Hennie Knobbe ©Koen Verheijden

Hulp van experts

Al vroeg in de zaak ontstaat intern ophef over de verhoren. De Twentse rechercheurs die de zaak onderzoeken, hebben in 1999 de hulp ingeroepen van twee experts van de landelijke politie (KLPD), omdat ze zelf weinig ervaring hebben met zulke zaken. Die experts - Carlo Schippers en Nicole Nierop - maken na een onderzoek gehakt van de verhoren. Ze leggen hun kritiek neer bij de Enschedese rechercheurs, maar die valt niet in goede aarde. De samenwerking wordt weer verbroken.

De twee experts schrijven daarop een vernietigend rapport over de verhoren van de kinderen. Die waren 'onethisch, vooringenomen, onaanvaardbaar en onomkeerbaar', vindt het KLPD-duo. ,,Bij ons ontstond het idee van vooringenomenheid bij het rechercheteam. Er is fout op fout gestapeld. De kinderen is aangereikt dat ze waren misbruikt en daardoor dader waren geworden. Dat geeft kinderen die onder druk staan een ontsnappingsroute.'' En ook: ,,In de verhoren zie je terug dat de informatie in het ene verhoor wordt ingebracht en dat er vervolgens in het volgende verhoor uitgebreid over wordt verklaard.''

In het hoger beroep komt nog een gerenommeerde criticaster aan het woord: de Maastrichtse hoogleraar Hans Crombag. ,,Er zijn bij de verhoren fouten gemaakt waarvoor in het handboek van de politieschool wordt gewaarschuwd'', zegt de rechtspsycholoog in de rechtbank. ,,Het lijkt mij niet onwaarschijnlijk dat vader Hennie zijn dochters hardhandig aanpakte. Maar vergreep hij zich ook aan zijn dochters? En aan hun vriendinnetjes en vriendjes? Het probleem is dat de kinderen zo systematisch risicovol zijn verhoord, dat de grens waar de werkelijkheid eindigt en fictie begint, niet meer met enige zekerheid kan worden vastgesteld.'' Toch besluit het gerechtshof de beschuldigingen van de kinderen te geloven. In hoger beroep krijgt Knobbe acht jaar cel plus tbs.

Geen jeugd gehad

Bij deze verhoren is de grens tussen fictie en wer­ke­lijk­heid onduidelijk

Hans Crombag, hoogleraar

Knobbe blijft in de cel. Contact met andere gedetineerden heeft hij amper. ,,Alle criminelen kijken neer op pedo's, dus niemand wilde met me praten. Behalve de pedo's. En daar wilde ik zelf niks mee te maken hebben.''

Zijn dochters groeien op in internaten en bij gastgezinnen. ,,Ik heb geen jeugd gehad'', zegt Melissa. ,,Ik zag mijn ouders niet meer, moest het allemaal maar zelf zien uit te vinden. Mijn vader bellen? Ik wilde het allemaal vergeten. Ik probeerde zo min mogelijk aan m'n vader te denken.'' Zusje Deborah noemt haar tienerjaren 'een tijd van overleven'. ,,Ik werd gepest in het internaat, in elkaar geslagen. Gelukkig was er een groepsleider die me door dik en dun steunde. Hij werd een soort tweede vader. Dankzij hem heb ik het doorstaan.''

Rechterlijke dwaling?

Pas in 2005 is er weer even aandacht voor de zaak. Het is de tijd van de Schiedammer parkmoord, waarin rechters een onschuldige blijken te hebben veroordeeld. Is de zaak Knobbe nog zo'n 'rechterlijke dwaling'? Waarschijnlijk wel, zegt Crombag dat jaar in het AD. Ook KLPD-expert Nierop, nog altijd werkzaam bij de politie, herhaalt haar kritiek op het onderzoek. ,,U mag weten dat ik van deze zaak lang wakker heb gelegen.''

De aandacht leidt tot een nieuw onderzoek. Het Openbaar Ministerie richt de Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken (CEAS) op: een groep onafhankelijke deskundigen die moet zoeken naar andere mogelijke missers. De commissie stort zich op de zaak Knobbe en komt tot harde conclusies. De verhoren van de zusjes werden zwaar beïnvloed door de aanwezigheid van andere aanwezigen. De beschuldigingen van de meisjes kwamen pas na vele verhoren, en op aangeven van de rechercheurs. Het rapport van de drie onderzoekers eindigt met een zware boodschap. ,,Het driemanschap kan er niet omheen de bange vraag onder ogen te zien of de veroordeelden wellicht onschuldig zijn aan bewezen verklaarde feiten.''

Knobbe wordt dan inmiddels bijgestaan door advocaat Geert-Jan Knoops. Die vraagt de Hoge Raad in 2008 om de zaak te heropenen. Het rapport is een belangrijk argument, en tijdens het onderzoek komt daar nog iets bij: een handgeschreven brief van Deborah. Zij schrijft dat ze denkt dat haar vader niets heeft gedaan, en dat ze niet meer weet waarom ze de beschuldigingen heeft geuit. Maar de Hoge Raad kan een zaak alleen heropenen als sprake is van een 'novum': een nieuw juridisch feit waar de rechters eerder niet van wisten. Omdat Deborah haar beweringen in de brief niet onderbouwt, en ze daarover niet ondervraagd is, ziet de Hoge Raad haar brief niet als doorslaggevend. Het verzoek wordt afgewezen.

Contact met officier

Nu zijn we weer een gezin en wil ik vechten om mijn naam te zuiveren

Hennie Knobbe

Met hun vader hebben Melissa en Deborah in die jaren geen contact - maar naar eigen zeggen hebben ze dat wél met de officier van justitie, die het onderzoek naar Knobbe leidde. Beide zussen zeggen dat ze vanaf hun 18de regelmatig door de officier werden gebeld, met het dringende advies de zaak toch vooral niet te laten heropenen. ,,Dat zou niet goed voor me zijn, vertelde ze'', zegt Deborah. ,,Uiteindelijk zei ik: jij mag mij helemaal niet bellen. En als je het nog één keer doet, doe ik aangifte. Toen hield het op.'' Melissa: ,,Als ik mijn bek zou opentrekken, zou ik problemen krijgen. Ik zou in een kliniek verdwijnen. Later, toen ik kinderen had, zei ze dat mijn kinderen me zouden worden afgenomen als ik moeilijk ging doen.''

Elf jaar kwijt

,,Elf jaar'', zegt Hennie Knobbe. ,,Die krijg ik niet meer terug. Elf jaar waarin ik m'n dochters niet gezien heb, en m'n vrouw. En het sloeg allemaal nergens op.'' Hij weet nog hoe hij voor het eerst weer contact kreeg met Deborah. Op een dag in 2008 vertelde een begeleider dat zijn dochter had gebeld. Ze wilde hem spreken. ,,Ik wist niet wat ik er van moest denken. Toch maar gebeld.'' Deborah: ,,Het was ongemakkelijk. En dat bleef het heel lang. Korte telefoongesprekken, meer niet.''

In 2011 leest ze in de krant dat haar vader op vrije voeten is gekomen omdat tbs-behandeling ten einde liep. ,,Iemand liet het me zien. 'Kijk, ze schrijven over je vader.' Toen heb ik weer contact gelegd. Het was moeilijk, want er stond zoveel tussen ons in. Het kostte veel moeite om weer te leren normaal met elkaar om te gaan. Maar het lukte. En nu is het fijn om weer een soort van gezin te zijn.''

Melissa houdt de boot af. Ze heeft elders een nieuw leven opgebouwd. Probeert de pijn van alles wat er is gebeurd achter zich te laten. ,,En ik voelde me schuldig. Door mij, door ons, had hij vastgezeten. Deborah moedigde me wel aan om weer contact op te nemen, maar ik wilde het niet.''

Een écht gezin

Hennie Knobbe ©Koen Verheijden

In januari van dit jaar krijgt Melissa, na een bezoek aan haar zus, een auto-ongeluk. Met zwaar rugletsel ligt ze in het ziekenhuis - en dan, ineens, staat haar vader naast haar bed. ,,Mijn zusje had hem gebeld.'' Deborah: ,,Ik wilde zo graag dat ze elkaar weer zouden zien. Dat we weer écht een gezin zouden worden.'' Maar de hereniging verloopt stroef. Melissa weet niet wat ze moet zeggen. ,,Alle boosheid over wat ons was aangedaan, kwam naar boven. Hij wilde meteen weer afspreken, maar ik wilde het op mijn tempo doen.''

Een keer of tien hebben ze elkaar nu gezien, meestal in het bijzijn van Deborah en moeder Ingrid, met wie Knobbe ook weer samen is. Ook Melissa's kinderen zijn een paar keer meegegaan. ,,We hebben gepraat over wat er gebeurd is. En na een paar maanden kwam het besef: ik moet iets doen. Ik kan het niet langer wegstoppen. We moeten op zoek naar gerechtigheid.''

In april gaat ze voor het eerst naar het kantoor van advocaat Geert-Jan Knoops, die de zaak van Hennie Knobbe een nieuwe kans op heropening wil geven. Ze vertelt daar uitgebreid wat ze zich van de verhoren herinnert. ,,Hij heeft ons niet misbruikt. Luister: ik ben moeder van drie kinderen. Als ik ook maar het vermoeden zou hebben dat hij ooit één kind misbruikt zou hebben, dan zou ik hem niet meer willen zien. Ik doe dit niet uit medelijden, en ook niet omdat we zo'n goede band hebben, want die hebben we niet. Maar wat er is gebeurd, dat had niet gemogen.''

Zelfmoordpoging

Eén keer deed Hennie Knobbe een zelfmoordpoging. Het was kort na zijn veroordeling. In de gevangenis spaarde hij wekenlang zijn dagelijkse slaapmedicatie op, en op een avond nam hij alle pillen tegelijk. De poging mislukte. ,,Daar heb ik lang van gebaald. Maar nu ben ik blij. Toen wilde ik dood, nu ben ik zelfs gestopt met roken. We zijn weer een gezin. En nu wil ik vechten om mijn naam te zuiveren. Hoe lang het ook duurt.''

Deze krant probeerde ook de vijf andere slachtoffers, die als kind door Knobbe zouden zijn misbruikt, te benaderen. Via hun advocaat laten zij weten op geen enkele manier meer met de zaak bezig te willen zijn. ,,Ze willen het achter zich laten'', aldus hun advocaat.

Het Openbaar Ministerie liet afgelopen donderdag weten niet te kunnen reageren op de kritiek en de beschuldigingen aan het adres van de officier. De politie Twente kon niet reageren omdat de betrokken rechercheurs inmiddels niet meer bij de politie werken.

Toenmalig officier van justitie Patricia van der Valk ontkent op welke manier dan ook Melissa en Deborah onder druk te hebben gezet om een heropening van de zaak tegen te houden. Laat staan te hebben geïntimideerd. ,,Dat is niet gebeurd." Ze bevestigt wel na de veroordeling meerdere keren contact te hebben gehad met hen. ,,Met het enige belang om hen te adviseren, dat zij goede hulp zouden zoeken, ook juridisch. Ik had zorg om hun welzijn.'' Inhoudelijk wil ze niet over het proces oordelen.

18:20 Gepost door Rudoris | Commentaren (0) |  Print

Post een commentaar

NB: commentaren worden gemodereerd op deze weblog.