16-12-17

Gekruip en gekronkel en klaar is je compost

Op je balkon, in de tuin of in de meterkast: een wormenhotel past overal. Maar wat komt er precies kijken bij ­doe-het-zelfcompost?

Jorien van der Keijl 
©Ted Struwer

"De wormenhotels staan daar." Cristina Garcia Martin (43) wijst op haar balkon in De Baarsjes naar een paar op elkaar gestapelde plastic bakken. Als ze een deksel van een van de 'hotels' optilt, zijn de gasten te zien: honderden wormen krioelen tussen de etensresten. Ze maken van het gft-afval vruchtbare compost. Duurzaam, simpel en goedkoop - en je bent meteen je afval kwijt. 

Garcia Martin begon ermee toen ze verhuisde van een huis met tuin naar een appartement met balkon. "Eerst gooide ik mijn gft-afval gewoon in de tuin met een laagje aarde eroverheen, maar dat kan hier niet." Het recyclen kreeg ze van huis uit mee. "Mijn ouders gooiden nooit iets weg. Vooral vanwege armoede, maar ze leerden me zo ook om afval met andere ogen te bekijken." Op haar balkon verbouwt Garcia Martin ook groenten en fruit. "De restanten daarvan gaan straks weer op de composthoop. Het is een circulaire economie. Mijn terras is net een kringloop."

Emmers stapelen
De methode is simpel. Voor een paar tientjes kocht Garcia Martin vier grote emmers bij een tuincentrum. Ze prikte aan de onder- en zijkanten grote ­gaten, zodat de wormen van etage naar etage konden kruipen. De emmers stapelde ze op elkaar: onder in elke emmer plaatste ze twee bak­stenen, waarop de volgende kon rusten. Het gft-afval gooit ze altijd in de bovenste emmer. De wormen doen de rest. 

Hoe ontstaat die compost? "Door poep," zegt ecoloog Joost Duivenvoorden van de UvA. "Wormen, maar ook schimmels, bacteriën en insecten eten het organische materiaal. Vervolgens zorgt hun ontlasting ervoor dat die stof als kleinere deeltjes naar buiten komt, als compost." Die sijpelt door de gaten naar de benedenverdiepingen van het hotel. Op de begane grond ligt de meest vruchtbare compost. "Dat komt doordat deze compost uit alleen maar organisch materiaal bestaat. Het bevat veel macro­nutriënten als stikstof, fosfor en kalium. Dat is de voeding waar planten goed van groeien," legt Duivenvoorden uit. 

Toch verdwijnt potentieel vruchtbare compost samen met het gewone huisvuil zo de verbrandingsovens in, want de gemeente haalt geen gft-afval op. Het zou niet rendabel zijn om gft-afval te scheiden, omdat veel Amsterdammers geen ruimte hebben voor een gft-bak. Met de bouw van een nascheidingsinstallatie, die ­onder andere plastic, metaal en drankkartons uit het huisvuil haalt, wil de gemeente na de zomer alsnog gft gaan scheiden.

Wachtlijst voor wormenhotel
"Ik hoop dat de gemeente zo veel aan­vragen krijgt dat ze niet meer om het scheiden heen kan," zegt compost­expert  Peter Jan Brouwer (55), die ook initiatief­nemer van Stichting Buurtcompost is. Zijn compostavontuur begon met een hoop tuinafval bij zijn zomerhuisje in Egmond. "Uit luiheid liet ik die hoop eerst liggen. Toen ik me later in composteren begon te verdiepen, nam ik elk weekend een emmertje met groente- en fruitafval mee om erbij te gooien. Het werd een supergoede composthoop."

Maar de kinderen werden ouder en wilden niet meer mee naar het zomerhuisje, waardoor Brouwer vaker thuisbleef. "Ze gingen liever naar Disco Dolly. Zat ik daar in Egmond met dat emmertje." En dus begon hij een nieuwe composthoop met wormen, in een zelfgemaakte bak in de meterkast, op driehoog in De Pijp. In het geheim: "Ik wist niet ­zeker of mijn vrouw dat leuk zou vinden."

De wormenbak hield drie jaar stand. Brouwer was er zo ­enthousiast over dat hij in 2015 in Zuid een buurt­initiatief begon met gedeelde wormenkasten. Eerst voor een groepje van vijf buren; inmiddels doen twintig gezinnen mee en zijn er in de hele stad ­vijftien wormenhotels waar buren hun gft-afval ­verzamelen. De gemeente plaatst er dit jaar 25 bij. Dat is geen overbodige luxe, want Brouwer heeft nog tweehonderd Amsterdammers op de wachtlijst staan. 

In de meterkast, tuin of balkon: zelf compost maken kan overal. En op de composthoop kun je bijna alles kwijt, meent Brouwer: "Koffiedik, eierschalen, theezakjes, groente. Maar wel met mate. Dus niet een hele emmer ­sinaasappelschillen, maar gewoon twee. En zorg voor een beetje afwisseling." 

Gaat dat niet stinken? "Met de juiste verhoudingen ruik je de geur van bosgrond." Volgens Brouwer is je neus de graadmeter. "Als het gaat stinken, dan moet je meerkarton toevoegen. Eierdozen, bijvoorbeeld." Garcia Martin en Brouwer raden gekookt eten af. Vlees is al helemaal uit den boze. Garcia Martin: "Dan heb je kans op maden, die weer ratten kunnen aantrekken." 

Wormen heb je hoe dan ook nodig: zonder wormen geen compost. Garcia Martin begon met 'koud composteren', zonder deze kleine diertjes. Maar na vier weken leek er nog niet veel te zijn veranderd. Alleen de etensresten gingen erg stinken. "Om van de stank af te komen, moet je het afval blijven omscheppen en steeds weer nieuw materiaal toevoegen," zegt Garcia Martin. Toen ze eenmaal wormen aan de berg had toegevoegd, stonk het afval niet meer. Na zes weken had ze haar eerste compost. 

Heb je een wormenfobie, dan heeft een composthoop in de tuin de meeste kans van slagen. Maar over je angst heen zien te komen, is nog beter: ook Brouwer zegt dat wormen het proces drastisch versnellen. "Zelfs naar mijn in mijn composthoop in Egmond waren wormen gemigreerd, zonder mijn bemoeienis. Mensen moeten gewoon even over de ieuw-viesgedachte heen stappen."

Houd ze binnen
Wormen bestel je makkelijk online bij een kwekerij. Voor de composthoop van Garcia Martin waren twee bakjes ­genoeg: "Wormen planten zich voort naar de ruimte die ze hebben. Ze houden hun leefruimte in evenwicht." Om de gasten een optimaal verblijf in het ­hotel te ­geven, moet hun omgeving altijd vochtig blijven.  

Brouwer: "Wormen ademen door hun huid; als ze uitdrogen gaan ze dood. Door komkommer en sla toe te voegen, kun je dit voorkomen. Of voeg wat water toe." Ook Garcia Martin denkt aan haar wormen door niet te veel zure sinaasappelschillen tegelijk in het hotel te gooien. 

De wormen kunnen tegen temperatuur van 3 tot 25 graden en lossen temperatuurschommelingen zelf op. Het zijn heel slimme beestjes, zegt Brouwer. "Wordt het te koud, dan kruipen ze naar binnen, dus je composthoop moet wel groot genoeg zijn." De plastic bakken van Garcia Martin staan in de schaduw: "Als een composthoop in de brandende zon staat, is er een grote kans dat de wormen eruit kruipen. Dat wil je echt niet."

Voor wie geen buitenplaats heeft en compost maken in de meterkast niet ziet zitten, is er nog een derde methode: bokashi. Bij deze Japanse methode gebeurt het composteren binnenshuis in een speciale emmer. Met een zakje ­bokashi-startermix, bestaande uit micro-organismen met verzadigde tarwezemelen, zet je het afval om in een rijke bodemverbeteraar. 

Composteren is overigens niet alleen goed voor het ­milieu. Garcia Martin: "Het is zo ontspannen. Je kunt er heerlijk mee experimenteren." Brouwer ziet bij zijn buurtinitiatieven op zijn beurt dat compost maken een band schept: buurtbewoners praten hierdoor meer met elkaar. "Logisch, want van compost maken word je blij."

10:02 Gepost door Rudoris | Commentaren (0) |  Print

De commentaren zijn gesloten.