11-09-17

Onvoorbereid naar België gekomen en op de tippen van haar tenen weer vertrokken

Koningin Paola wordt maandag 80. U zal daar niet veel van merken. Want het lijkt er een beetje op dat ze sinds het pensioen van haar man ons land op de tippen van haar tenen verlaten heeft. Om een stuk van haar jeugd terug te vinden. Portret van de laatst levende dochter van Principe Fulco en Contessa Luisa.

Erwin Verhoeven 
©AP
©Credit ©Rue des Archives/ AGIP

Rome, zondagmiddag 27 augustus. In de schaduw van een familiekapel op de monumentale begraafplaats Campo Verano staat een klein gezelschap rond een sobere houten kist. Eén vrouw zit neer. Spierwit haar. Donkere zonnebril. Lang rechtstaan is nog moeilijk na al wat haar dit jaar overkwam. Twee valpartijen. Breuken van halswervel en heup. Naast haar een man, keurig in het pak, die op de hem zo eigen manier het hoofd wat schuin houdt. Ze luisteren naar de grafrede van aartsbisschop Vincenzo Paglia. Wie goed kijkt, herkent Paola Ruffo di Calabria en haar echtgenoot, Albert van België. Wanneer Paglia klaar is, wordt het stoffelijke overschot van Paola's jongste broer Antonello Ruffo di Calabria bijgezet in de grafkelder. Daar rusten al andere familieleden. Zoals vader Fulco Ruffo di Calabria - hertog van Guardia-Lombardije en graaf van Sinopoli - en moeder Luisa Gazzelli di Rossana. Met Antonello verdwijnt de laatste levende link met haar wat verstoorde, maar alles bij elkaar onbezorgde jeugd. Wat gaat er op dat moment door Paola heen?

Paola is een nakomertje. Haar moeder, Contessa Luisa, heeft tussen 1920 en 1930 al zes kinderen op de wereld gezet. Drie jongens en drie meisjes. Vader Principe Fulco, afstammeling van een zeer oud adellijk geslacht, is een nationale held in het Italië van het interbellum. Terecht. Wanneer Rome in 1915 aan de zijde van de geallieerden ten oorlog is getrokken, heeft hij als vrijwilliger dienst genomen bij de nog redelijk embryonale luchtmacht. In zijn met een zwart doodshoofd gesierde SPAD VII-tweedekker is hij de jaren nadien een verschrikking voor de vijand. Fulco beëindigt de oorlog met 20 bevestigde en 7 onbevestigde overwinningen in luchtduels. Zijn borst is te smal om alle eretekens op te spelden. In april 1934 - de fascistische leider Benito Mussolini is dan al meer dan elf jaar aan de macht in Rome - wordt hij senator.

Drieënhalf jaar later, op 11 september 1937, wordt Paola geboren. De 'jongste' wordt door de oudere broers en zussen verwend. Haar vader ziet ze vrijwel nooit. Het gezin woont in Rome en op 'den buiten', in Forte dei Marmi. Fulco heeft in 1926 meer dan 500 hectare landerijen verworven, even ten zuiden van Rome. Het is op een stuk van die grond dat de pas overleden Antonello Ruffo di Calabria een groot ornitologisch park heeft uitgebouwd.

Verdeeldheid en drama

©LIVERANI

De Tweede Wereldoorlog zorgt voor verdeeldheid en drama bij de Ruffo's. Onder Mussolini lanceert Italië zich aan de zijde van Hitler-Duitsland in allerlei expansionistische avonturen. Het matig uitgeruste en slecht getrainde leger van Il Duce is daar niet klaar voor. Vader Fulco is dit keer te oud om te vliegen en blijft in de Senaat. Hij is er gepromoveerd tot quaestor. Die Senaat - zo blijkt uit recent historisch werk - werkt al die jaren samen met de fascisten van Mussolini. Paola's oudere broer Augusto daarentegen vecht aan de kant van de geallieerden. Hij sneuvelt in 1943 op zee, voor Pescara. Amper 18 jaar oud. Een oudere zus, Giovanella (14), is twee jaar voordien al gestorven aan een voedselvergiftiging.

De kleine Paola zelf brengt het eind van de oorlog samen met haar moeder door in het Istituto Villa Pacis aan de Via Camilluccia, een augustinessenklooster. Ondergedoken. Het is de tijd dat Mussolini wordt afgezet, de Duitsers Rome bezetten en de terreur in Italië een hoogtepunt bereikt. Vader blijft op post. Tot 12 juli 1944. Rome is dan al meer dan een maand bevrijd. Op 27 augustus 1945 wordt Fulco door de aanklager voor het Hoog Gerechtshof voor Sancties tegen het Fascisme gebracht. Met de vraag hem af te zetten als senator. Het Hof ziet geen reden en gaat daar niet op in. Fulco overlijdt nog geen jaar later, op 23 augustus 1946. Hij heeft pas zijn 62ste verjaardag gevierd.

Paola is nog geen negen als ze op Campo Verano staat om haar vader te begraven. Her en der in Italië zijn al straten naar hem genoemd. Tot op vandaag geniet de jachtpiloot in zijn land een heldenstatus. Over de impact

van die afwezige en vroeg gestorven vader heeft Paola nooit veel gelost. Misschien was ze te jong om alles te vatten. Met het ouder worden, heeft ze zich wel meer verdiept in zijn leven, zei ze een paar jaar geleden, toen het Museo Barracca in Lugo een tentoonstelling aan Fulco wijdde. Zichtbaar ontroerd keek ze naar zijn eerste vliegdocumenten.

Receptiecircuit

Haar tienerjaren brengt de latere koningin grotendeels in Rome door, in het familiepalazzo aan de de Via Jacopo Peri, vlak bij de Villa Borghese. Het is een redelijk onbezorgde tijd. School lijkt niet echt een prioriteit. Paola zit liever in de cinema of in de trattoria's. De resultaten op de meeste vakken zijn matig tot zeer matig. Behalve voor zingen, gym en geschiedenis. Ze verslijt vier scholen. Moeder Luisa laat begaan. Zolang haar jongste dochter meegaat als vrijwilligster met de Lourdesbedevaarten van de Orde van Malta en met de dames van Vincentius a Paulo voedselpakketten uitdeelt, is het al goed. Een speciaal karakter, Contessa Luisa. Hoewel ze afstamt van een rijke en voorname familie uit Piëmont - één van de voorvaderen was Lafayette - leidt ze een vrij sober en afgezonderd bestaan, ver weg van de Romeinse adel. "De salons waren niks voor haar", getuigde haar kleinzoon Fulco vorig jaar bij de publicatie van zijn autobiografie. "Grootmoeder was een vrouw die in het échte leven stond."

Wanneer haar dochter op haar achttiende zegt dat ze liever op reis gaat dan naar het voorziene debutantenbal, vindt Luisa dat best oké. Maar uiteindelijk belandt de bloedmooie Paola toch in het bal- en receptiecircuit. Zo is ze ook te gast op eentje in de Belgische ambassade. Acht maanden later - 2 juli 1959 - is ze getrouwd. Begin van een sprookje, zo lijkt het. Het onthaal in België is bijzonder enthousiast. De Vlaamse crooner Bob Benny - net terug met een zesde plaats van het Songfestival - rijmt een zomerhit aan elkaar:

"Het was in Rome dat dit sprookje begon.

Jij bent gekomen, je zag en overwon.

Paola, eerst heb je de prins betoverd.

En daarna ons hart veroverd."

Noch de betovering, noch de verovering duurt lang.

Om met dat laatste te beginnen. Eerste valse noot is dat Alberts vader Leopold III - zoals zijn hele leven buiten de politiek om - probeert het huwelijk in het Vaticaan te laten doorgaan. De regering-Eyskens zet hem op zijn plaats. Paola is ook niet voorbereid op haar rol. "Maar ik heb een boek gekocht over België", zegt ze met haar charmantste glimlach. Later zal ze toegeven dat ze van ons land enkel 'Kuifje' kende. Bovendien zit de Italiaanse boulevardpers de prinses op de hielen. In Rome hebben ze sinds 1946 geen koningshuis meer en Paola moet dat gat nu vullen. Of het waar is, wat ze schrijven, is niet altijd te achterhalen. Maar de Belgische bladen pikken sommige nieuwtjes op. 

Kortgerokt in Vaticaanstad

Dat ze de centen van de intekening ter gelegenheid van haar huwelijk op eigen rekening heeft gezet in plaats van te schenken aan een goed doel, bijvoorbeeld. Dat ze haar nieuwe thuis - het Belvédère - "vervelend en vol valse marmer en goedkope plaaster" vindt. Een doorgestuurd kindermeisje wordt een halve staatszaak. In Charleroi weigert ze een boeket: "Ik kan daar toch niks mee doen." Als het bal waar ze danst, wordt stopgezet omdat in Dallas JFK is doodgeschoten, zegt ze: "Spijtig. Voor die ene keer dat ik mij amuseerde."

Amuseren doet ze zich inderdaad steeds minder. Er zijn kort na elkaar drie kinderen geboren. Na de komst van Laurent (1963) trekt Paola nog wel een paar keer met haar man mee op handelsmissie. Maar de klad zit al snel in haar huwelijk en bij Boudewijn en Fabiola moet ze op niet veel steun rekenen. Het beetje sympathie dat er misschien ooit geweest is, ebt helemaal weg als ze zich kortgerokt aanbiedt in Vaticaanstad.

De rest van die geschiedenis is ondertussen al vaak en zeer uitgebreid uit de doeken gedaan. De Griekse reis van Albert in de zomer van 1966. Sybille de Selys Longchamps. Delphine. Het appartement in Ukkel. Het huis in Knokke. De muur tussen de twee vleugels op het Belvédère. De mislukte scheiding van 1976. Paola die ondertussen ook lustig haar gang gaat. Achttien jaar lang sleept dit aan. Tot in 1984.

Sybille de Selys Longchamps in juni 2013 in 'Le Soir': "Dan is Albert bij mij geweest en heeft hij me verteld dat hij zijn 25-jarig huwelijksjubileum ging vieren. (2 juli 1984, red.) Van de ene dag op de andere is onze telefoonlijn afgesneden. (Ze hadden een speciale rechtstreekse lijn, red.) Daar had hij niets over gezegd toen hij me was komen bezoeken. Ik denk dat hij die beslissing heeft moeten nemen. Het was misschien ook beter als hij zijn relatie opnieuw wilde opbouwen. Ik denk dat de godsdienst er ook voor iets tussen zat. Ze hebben hun zilveren jubileum ook religieus gevierd. In een klooster of zoiets."

Of het nu Filip of Astrid was die hen gesmeekt heeft om alles bij te leggen en de charismatische beweging of de broederkes van liefde die wonderen gedaan hebben, feit is dat er opnieuw een soort van vonk overslaat. Op een foto van november 1985 - genomen door een vriendin van hun dochter Astrid - is dat duidelijk te zien. Niet langer de gewrongen komedie voor de obligate kiekjes in de 'boekskes'. Een (h)echt koppel.

Maar Paola zit nadien wel met de gevolgen van de historie. Met de kinderen - zoals altijd en overal de grootste dupe van echtelijke moeilijkheden van hun ouders - is het om te beginnen nooit meer helemaal goed gekomen. Alleen Astrid onderhoudt nog een ietwat normale band met haar ouders. Laurent en zijn vader kunnen niet meer door dezelfde deur. Met Laken is de verhouding koel.

Sinds de breedpublieke onthulling van het bestaan van Delphine in 1999 door Mario Danneels, klinkt bovendien de roep om erkenning van die kant steeds luider. Albert is daar steeds doof voor gebleven. Onder druk van Paola denkt en zegt iedereen. In het voorjaar van 2013 steken Delphine en haar moeder enkele tandjes bij. De eerste wil haar vader via het gerecht dwingen tot een erkenning. De tweede begint te praten. In juni nog redelijk ingehouden in 'Le Soir'. De inkt van dat vraaggesprek is amper droog of Albert kondigt zijn troonsafstand aan. Precies op dat moment is journalist Erik Goens bij Sybille de Selys Longchamps voor een documentaire die in september van dat jaar uitgezonden wordt. Daarin is het echt alle remmen los.

Futiele besognes

"De drie kinderen - zeker de zonen - zijn zeer slecht behandeld. Ze werden aan hun lot overgelaten, zowel door Albert als door Paola. (...) Albert en Paola hadden afgesproken om de vakanties samen met de kinderen door te brengen. Maar voor Albert was dat een verschrikking. Dat zei hij ook in de brieven die hij mij schreef. 'De moeder en de kinderen samen, dat is de hel.' Omdat Paola verschrikkelijk omging met de kinderen. En hij wist niet hoe hij dat moest aanpakken. Zij is altijd een ontzettend moeilijke vrouw geweest. (...) Zij was een verwende Italiaanse, ze tierde en ze schreeuwde, als een echte furie."

De hele zaak werpt die herfst een achterwaartse slagschaduw over het tot dan toe algemeen als 'modern' en redelijk 'geslaagd' beschouwde koningschap. Er komt kritiek. Op de stugge houding van Albert. Die Paola nog altijd in de schoenen geschoven wordt. Komt daar nog bij dat de regering een dotatie bepaalt die fors lager ligt dan wat premier Di Rupo en de afgetreden vorst besproken hebben. Albert en Paola sturen voortaan hun kat naar officiële plechtigheden. Om niet voor de voeten te lopen van Filip, probeert men uit te leggen. Oud-premier Di Rupo klapt in 2016 op de RTBF uit de biecht en heeft het over een zekere "kilte" die viel na de centenkwestie. Of is het zelfs ronduit verbittering, zoals men hier en daar suggereert.

Wellicht gaat het om iets anders. Het lijkt er een beetje op dat Paola ons land op de tippen van haar tenen verlaten heeft. Fysiek - sinds het pensioen van haar man vertoeft ze nog meer in Rome, op de Middellandse Zee, in Sardinië en in Châteauneuf-Grasse - maar ook mentaal. Het is een wet zo oud als de mensheid. Hoe verder een vrouw of een man zich in jaren verwijdert van haar of zijn jeugd, hoe meer men opnieuw het meisje of de jongen van toen wordt. En hoe futieler de besognes lijken die tussen toen en nu opdoemden. Ik denk dat de zittende vrouw met het witte haar en de donkere zonnebril op dat Romeinse kerkhof daaraan dacht. De laatst levende dochter van Principe Fulco Ruffo di Calabria en Contessa Luisa Gazzelli di Rossana heeft daar op haar manier vrede mee. 'Omnia bene', luidt de wapenspreuk van de Ruffo's. 'Alles is goed.'

07:01 Gepost door Rudoris | Commentaren (0) |  Print

Post een commentaar

NB: commentaren worden gemodereerd op deze weblog.