18-08-17

"Ik ben 74 en gezond, maar mag ik alsjeblieft doodgaan?"

Levensmoeë Jozef beschouwt zijn leven als voltooid

Turnhoutenaar Jozef is 74 en fysiek gezond, maar: hij beschouwt zijn leven als voltooid en wil sterven. Tot zijn grote verdriet kan hij geen euthanasie krijgen, want er is geen sprake van ondraaglijk lijden ten gevolge van een terminale aandoening of een rist kwalen die zijn levenskwaliteit aantasten. "Maar ook levensmoeë bejaarden hebben recht op een menswaardige dood", bepleit Jozef. LEIF-artsen en Open Vld-senator Jean-Jacques De Gucht vragen om een breed maatschappelijk debat.

Annick Grobben

©Jan Aelberts

Jozef, 74 lentes jong, gepensioneerd onderwijzer. Nooit gehuwd geweest, maar tot vijf jaar geleden langdurige en gelukkige relaties gekend. Geen kinderen, door de speling van het lot. Een rijzige man, die er nog erg patent uitziet voor zijn leeftijd. De dames in het rusthuis waar hij een serviceflat betrekt, wuiven hem vanachter hun rollator toe wanneer ze hem kruisen in de gang. Jozef is in deze zorginstelling de kwiekste van allemaal. Hij lijdt aan geen enkele fysieke kwaal, heeft zelfs geen last van typische ouderdomskwaaltjes.

En toch beschouwt hij zijn leven als voltooid, zoals hij dat zelf verwoordt. "Voor mij hoeft het niet meer", zegt Jozef, minzaam maar ontdaan van elke emotie. "Al sinds een jaar of vier voel ik dat het... op is. Mijn levensvreugde is weg. Ik vind in niks nog plezier. Na mijn pensioen - ik was 58 toen - zat ik boordevol levenslust. Ik ging zo vaak ik kon naar het theater, ik las veel - vooral licht filosofische boeken - en hield van een goed glas met vrienden. Ik kon mij ook enorm uitleven in het spelen van poppenkast voor kinderen. Maar geleidelijk aan is al dat plezier weggevallen. Het zegt mij gewoon allemaal niks meer."

Onnozelaar

"Het is moeilijk te omschrijven, maar het komt erop neer dat ik echt aan alles voel dat mijn leven is afgerond. Bij het opstaan begint het al te malen in mijn hoofd. 'Weer een dag.' Dat is mijn eerste gedacht. 'Komaan', zeg ik dan tegen mezelf en dat gevecht lever ik de hele dag door. In die mate dat er ik er psychosomatische klachten van heb gekregen. Het gevecht in mijn hoofd slaat los op mijn maag. Ik eet niet veel meer, doe wat boodschappen, ga eens met de stofzuiger door mijn flat en dat is het. Ik breng het niet meer op om te lezen, zelfs mijn favoriete programma op tv - 'Zomergasten' - kan mijn interesse niet meer wekken. Muziek? Ik heb er niks meer aan. Tot voor een paar jaar was ik hier nog geregeld een luisterend oor voor de bejaarden en hielp ik hen waar ik kon. Maar ook dat breng ik niet meer op. Tweemaal per maand ga ik hier naar de 'babbelavond' en dan maak ik mee grapjes en hang de onnozelaar uit. Maar dan kom ik terug in mijn flat en valt die doodswens als een natte dweil in mijn nek. Dan komt het weer opzetten."

Geen vrouw

Het is zeker niet, zo zegt hij, de eenzaamheid die hem parten speelt. "Ze kennen mij hier allemaal, ze zijn hier allemaal vriendelijk, ik zou op elk uur van de dag gezelschap kunnen hebben. Mijn vier broers, van wie er eentje dichtbij woont, zijn ook nog in leven. Maar de fut is eruit. U vraagt me of ik geen vrouw mis? Nee. Aan een nieuwe relatie begin ik niet meer. Omdat ik daar ook niet meer naar hunker, naar een nieuwe liefde. Vijf jaar geleden zijn mijn vriendin en ik na een latrelatie van negen jaar in goede verstandhouding uit elkaar gegaan, omdat onze interesses te ver uit elkaar waren gaan liggen. Geleidelijk aan zijn mijn interesses helemaal tot nul herleid. Een nieuwe hobby? Ziet u mij al postzegels verzamelen? Ik dacht van niet."

Hoe hij zo zeker weet dat hij over een jaar het leven niet plots wél weer zal omarmen? Dat zijn futloosheid slechts tijdelijk is en niet existentieel? "Ik ben er tamelijk zeker van dat het voor mij klaar is", zegt Jozef. "Ik voel ook mij niet meer thuis in deze jachtige, digitale wereld, vol oorlog en terreur. En natuurlijk raakt dat mijn persoonlijke leven. Het is toch om bij te schreeuwen, wanneer je 's ochtends de radio opzet? Amerika versus Noord-Korea, Venezuela, het Midden-Oosten, corruptie in de politiek, honger, dictaturen, terrorisme. Consumeren en presteren. Individualisme. Dat is mijn wereld niet langer."

"Wat het bij momenten ook onverdraaglijk maakt voor mij, is de onrust die ik voel omdát ik mijn levenseinde volgens de huidige wetgeving niet kan regelen. Op een menswaardige manier willen gaan, maar niet mogen gaan. Niet weten wanneer je kan gaan. Dus ook niets kunnen regelen voor je afscheid en je testament, omdat je het niet weet. Dat creëert een enorme onrust in mijn hoofd."

 

Al drie jaar

Hij vangt naar eigen zeggen overal bot wanneer hij zijn doodswens ter sprake brengt. "In de vorige zorginstelling heb ik drie jaar geleden al aan de psychologe gevraagd: 'Mag ik niet ophouden met leven?' Ze zei: 'Nee, dat doen we hier niet.' Mijn huisarts wil het woord euthanasie in mijn geval zelfs niet in de mond nemen. Hij verwees me naar een LEIF-arts, maar die kon me ook niet helpen. Ja, hij wees me op het bestaan van zelfdodingspillen, zei dat ik die kon verzamelen en dat ik er dan zo zelf een einde aan zou kunnen maken. Hij gaf me daar zelfs een boek over, waarin ik ook kon lezen hoe je pijnloos kan sterven door te stoppen met eten en drinken. Misschien allemaal goed bedoeld, maar dat wil ik niet."

"Want ondanks mijn sterke wens om het leven vaarwel te zeggen, heb ik mij - althans voorlopig - voorgenomen om geen wanhoopsdaad plegen. Ik wil menswaardig kunnen sterven. En euthanasie lijkt me de enige menswaardige uitweg. Alleen kan ik geen euthanasie aanvragen omdat ik er juridisch ook niet voor in aanmerking kom. Ik heb binnenkort opnieuw een afspraak met een psychiater. Ook hem zal ik dezelfde vraag stellen: 'Laat mij sterven. Help mij om menswaardig uit dit te leven te mogen stappen.'"

"Maar ik weet nu al dat ik ook daar geen gehoor zal krijgen", zegt Jozef. "En pas op: ik versta dat. Ik besef maar al te goed dat dit geen eenvoudige materie is en ik verwijt niemand iets. Ik begrijp de twijfel van artsen, ik begrijp dat er in die grijze zone geen simpel antwoord bestaat op de vraag wanneer een leven voltooid is. Maar: ik vind dus ook dat iedereen het recht heeft op zelfbeschikking. Ze kunnen tegenwoordig zoveel. Waarom is het dan niet mogelijk om psychisch lijden ten gevolge van levensmoeheid te meten? Want dit is lijden. Dit is een zware, mentale lijdensweg. En die wordt alleen maar erger."

"Het verheugt me te lezen dat artsen over deze kwestie een breed maatschappelijk debat op gang willen brengen", vervolgt Jozef. "Daarom ook doe ik mijn verhaal. Opdat er een wettelijk kader komt voor mensen zoals ik. Ongeacht de leeftijd. Ook iemand van 65 kan in mijn situatie belanden. Het verheugt me ook dat D66 in Nederland een wetsvoorstel heeft ingediend opdat ouderen die klaar zijn met hun leven, hulp zouden krijgen. Ik kan alleen maar hopen dat Belgische politici dat voorbeeld snel gaan volgen."

Maar hij maakt zich niet al te veel illusies. "Ongelooflijk hoe groot het taboe is dat hier op rust", schudt Jozef het hoofd. "Mensen schrikken wanneer ik er met hen over praat. 'Maar toe? Je bent nog zo jong en gezond?', zeggen ze dan. Of ook: 'Zoekt u een vrouw. Ga eens op reis. Of ga een paar dagen op het strand zitten met een zonnehoed op!' 'Er is nog zo'n goeie babbel aan u: zoek mensen op!' Nee, daarmee zal mijn psychische pijn niet verdwijnen. En geloof me, er gaat geen uur voorbij dat ik die pijn niet voel. De enige broer met wie ik over mijn doodswens kan praten, zegt het te aanvaarden. Hij verwijt me niets."

Schrik van de dood

"Ik heb geen schrik van de dood, het zou een verlossing zijn om het leven achter me te laten", zegt hij tot besluit. "Ik heb een goed, gelukkig leven gehad. Mijn leven is niet zinloos geweest, maar het mag nu stoppen. Er staat niets meer op mijn bucketlist. En ja, hoogbejaarden die terminaal ziek zijn en nog zo graag willen leven, zullen ongetwijfeld moeite hebben met mijn doodswens. Hen kan ik alleen maar zeggen dat ze het gevecht in mijn hoofd niet voelen. Het is op. De twee artsen die me zouden helpen, zou ik bedanken. Want ik vind het niet meer leuk, leven. Laat me gaan. Dat is mijn liefste wens. En laat ze me uitstrooien op onze begraafplaats onder de drie eikenbomen. Ik ben al gaan kijken."

11:13 Gepost door Rudoris | Commentaren (0) |  Print

De commentaren zijn gesloten.